به ترنج گرافی خوش آمدید. امیدوارم لحظات خوبی را سپری کنید

شعبه اول:تهران نارمک***شعبه دوم:کرج خیابان ادهم
ایران

فرش اراک - ترنج گرافی %

فرش اراک

الف- سابقه قالیبافی اراک

آنچه که از تحقیقات انجام شده برمی­آید قالیبافی در اراک مانند کاشان سابقه طولانی دارد ولی مدتی از بین رفته و از دویست سال اخیر دوباره رونق خود را بازیافته است، اراک در حدود 180 سال پیش سلطان آباد و سپس عراق و در سال 1316 اراک نامیده شد. در حال حاضر شهرهای تفرش، اراک، خمین، دلیجان، ساوه، محلات و آستانه استان مرکزی را تشکیل می­دهند. بخش­های فراهان، سرابند و ساروق از مناطق قدیمی قالیبافی اراک هستند و شرکت­های خارجی از سال 1260 هجری فعالیت­های زیادی در امر تولید و تجارت فرش در اراک داشتند. مثل شرکت زیگلر،  کمپانی شرق، کمپانی تاو سهندچیان نیویورک و تعدادی شرکت ارمنی قراگوزیان، مهرتانیان، آساتوریان، یورچکیان در امر تولید و تجارت و صادرات فرش فعالیت داشتند.

در زمان قاجار شرکت­های خارجی در امر قالیبافی فعال بوده گفته می­شود، فقط شرکت زیگلر در اراک سه هزار دار قالی داشته­ است. این شرکت­ها از استثمار قالیبافان و ایجاد رعب و ترس در امر خوب بافی و پیاده نمودن نظرات خود سود سرشاری را کسب کردند. دستمزد کمی نیز پرداخت می­کردند. در سال 1314 کلیه فعالیت­های شرکت­های خارجی در امر قالیبافی لغو و به جای آن­ها شرکت­های ایرانی تاسیس می­گردد. اشیاء و دفاتر به جامانده از شرکت زیگلر به شرح زیر قابل بررسی است: دفاتر پرداخت حقوق، ماشین حساب دستی فاستر، دفاتر پرداخت مزد قالیبافان، پرداخت مواد اولیه، عیدی و پاداش، که معمولاً عیدی و پاداش به صورت یک کیسه ذغال بوده. اسناد و هزینه­های مشاهده شده که در آن­ها خوراک اسب و قاطر ذکر شده و از این حیوانات برای سرکشی و بازرسی دستگاه­ها استفاده می­شده است.

طرح و نقش قالی­های منطقه اراک

آنچه که همه صاحبنظران عنوان می­نمایند طرح و نقش قبل از دوره صفویه به صورت­های ذهنی بافی، الگو بافی و یاشکسته بوده و به صورت کلاسیک از زمان تیموریان شروع و در زمان صفویه رایج گردیده. طرح و نقش منطقه اراک نیز از این موضوع مستثنا نیست. یقیناً شرکت­های خارجی که بین سال­های 1260 تا 1314 در امر قالیبافی در اراک اشتغال داشتنه­اند،  تغییراتی در طرح و نقش فرش­های این منطقه به وجود آورده­اند. گفته می­شود این شرکت­ها طراحانی را به خدمت گرفته و تا حدودی سلائق بازار را به طراحان دیکته می­نماید. در منطقه اراک نام طرح­هایی که متداول است. بیشتر لچک ترنج، شاه عباسی، دسته گلی، تک بته، چهار بته، گلدانی، ماهی درهم، مستوفی، قاب قرآنی، قابی، گلفرنگ، طرح بته میر یا مال میر، شاخ شکسته و شاخ بزی است. از طراحان بنام قالی اراک می­توان از مرحوم گلباز عشقی، محمّد آستانه، عزت الله ابراهیمی و محسن جعفری فرد نام برد.

مناطق قالیبافی اراک

قالیبافی اراک در چند منطقه انجام می­شود. بخش فراهان، شامل روستاهای، مهرآباد، داین، کودزر، غیاث آباد، ساروق، جیریا، یساول، بادرستان، تبرتو، مشهدکویه، که قالی­های ظریف و کوچک پارچه اراک که عمدتاً به نام ساروق می­باشد؛ رجشمار این فرش­ها عمدتاً بین 40،45،50 مربوط به بخش فراهان است.

سرابند: شامل حصار، توره، درمنا، تخته محل، هفت عمارت، بازنه، کزار، آستانه، قدمگاه، مهاجران و شازند که در اندازه­های قالیچه، 6 متری و بالاتر تولید نموده و عمدتاً در رجشمار 25، 30، 35 و درشت باف هستند. قسمتی از بخش سرابند که مردمش ترک زبانند قالیچه و قالی­های دو پوده، با نقوش شکسته تولید می­نمایند. فرش بته میر، ضمن زیبایی ارزان قیمت بوده و از تکرار یک نوع بته کوچک تشکیل می­شود و اغلب در مکان­های عمومی، مثل مساجد، تکایا و امثال آن استفاده می­شود.

مشک­آباد: قالی­های مشک­آباد از مرغوبیت کمتری برخوردار است. از 15 تا 20 رج بافته می­شود. کیفیت فرش­های محال بهتر از مشک­آباد است.

از دیگر فرش­های منطقه اراک فرش بخش کمره است که از چند ده ارمنی نشین تشکیل شده و مردم­اش از بافندگان ارمنی­هایی هستند که در زمان شاه عباس از مرزهای شمالی به مرکز ایران کوچ داده شده­اند. در همه این روستاها قالی و قالیچه با رنگ و نقش خاص بافته می­شود. ولی از آن میان ده لیلیان که به فاصله کمی از شمال غربی خمین واقع است. از همه مهمتر و مشهورتر است. قالیچه­های لیلیان یک پوده ظاهری نرم و یک پوده دارد و رنگ متن آن­ها گلی دوغی است. از زمانی که شهرک­های صنعتی در اراک شکل گرفت، و کارخانه­جات صنعتی در این شهر دایر شد، کارگاه­های متمرکز و بزرگ قالی­بافی که در آن­ها آقایان به بافت قالی اشتغال داشته­اند، یکی پس از دیگری تعطیل شده و کارگران آن جذب کارخانه­جات بزرگ شده­اند. شاید بتوان گفت از تاریخ ایجاد شهر صنعتی (1348) به ندرت فرش­های بزرگ پارچه در رجشمار 40-45 -50 در اراک تولید می­شود. یک نمونه از فرش­های بزرگ پارچه بافته شده قبل از ایجاد شهر صنعتی در رجشمار 50 و گل ابریشم بافت کارگاه­های متمرکز اراک در اندازه 6×6 متر در سفارت ایران در چین دیده شده است.

ب- مشخصات ظاهری فرش اراک:

1-نوعی اسلیمی پیچ در پیچ در حاشیه اکثر فرش­ها در اراک که می­توان گفت خاص این منطقه بوده.

2-تنوع رنگ دارد و از رنگ­های دوغی که با ماست ترش رنگ می­شود و رنگ چهره­ای و صورتی دارد در فرش­های اراک استفاده می­شود.

3 -از طرح­های غالب در منطقه اراک ترنج شاه­عباسی، افشان شاه­عباسی، دسته گلی، ماهی هراتی، بته میر و نقش مستوفی.

4-زمینه رنگ فرش­های اراک عمدتاً لاکی روشن، لاکی روناسی، روشن کرم و سرمه­ای است.

5-سبک بافت فارسی (گلیمه کرباس، ریشه اوّل فرش بسته، شیرازه سرخود)

6-در فرش­های اراک از ابریشم به ندرت استفاده می­شود. چله نخ و پرز پشم، در تولید و تجارت بر اساس نوع رجشمار و کاغذ نقشه 100 رگ، 25 رگی، 120 رگ، 30 رجی، 200 رگ، 50 رجی انجام می­شود. در واقع در اندازه یک چهارم زرع محاسبه می­شود


ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Translate »